In vroegere tijden werden ononderzochte gebieden
vaak voorzien van onheilspellende legendes als “Hier Zijn Draeken”.
Het onbekende was angstaanjagend en het was enigszins
geruststellend het onbekende van een labeltje te voorzien.
Hypothetische draken leken een voldoende uitleg
voor wat anders niet te vatten was.
Met een verzonnen begrip en wat woorden werd
het onbekende ineens simpel en vertrouwd.
Deze oude cartografen zouden zich vandaag helemaal thuis voelen.
Voor de meeste mensen is het nu nog gewoon het onbekende van
een geruststellend etiket te voorzien om het in hun leefwereld in te passen.
Als je een verschijnsel ziet
waarvoor je geen goede verklaring hebt, zoals
dromen van je oom de nacht voor zijn overlijden,
dan ligt het meer voor de hand je tevreden te stellen
met een eenvoudige uitleg als “psychisch contact”
dan je te moeten denken over moeilijke zaken als cognitieve fenomenen,
bevestiging van je vooroordelen en de wet van de grote getallen.
“Hier Zijn Draeken” is zoveel gemakkelijker.
De meerderheid van de bevolking
aanvaardt draken – of hun logische equivalenten –
als vanzelfsprekende natuurlijke delen van onze wereld.
Hier bekijken we enkele hedendaagse draken:
Luisteren naar je eigen lichaam is
beter dan het te dwingen
met opgelegde medische informatie.
Ik geloof in geesten.
Ik doe voor alles een beroep op hen
Van een verkoudheid tot kanker. Ik bedoel dat ik echt geloof
in helende krachten,
Meer dan in de geneeskunde van het Westen.
Ik denk dat 9/11 een door de overheid geënsceneerde aanval op de bevolking was.
Ik ben echt bijgelovig
en ik geloof dat je niet op barsten in de weg mag trappen en
Als een zwarte kat voor je auto opduikt
Dan keer ik om en ga terug.
Er gaat veel onderzoek zitten
in de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen
Maar ik denk dat het hoofddoel het onderzoek
is naar het maximaliseren van de winst.
Ik denk dat mensen over het vermogen beschikken
om energiebewegingen aan te voelen.
Ontgiftende thee... smaakt echt lekker en...
kan ...volgens het etiket...
je lichaam ontdoen van onzuiverheden.
En het lijkt echt te werken, weet je?
Als je het drinkt gaat je zweet verschrikkelijk stinken.
Ik volgde craniosacrale therapie,
een therapie waarbij energie uit de
vingers in en om je hoofd wordt geleid.
... en ik geloof dat bioproducten vaak geteeld worden
door mensen die begaan zijn met hun lichaam en de aarde.
Ik denk dat dat in het voedsel is verwerkt.
Dat proef je, je voelt als het ware de liefde
die er is in gestoken.
Ik geloof in een extra dimensie.
Homeopathie is hetzelfde als... het is een verdunde vorm van
een combinatie van organsich geteeld voedsel en het zoeken naar spirituele waarheid.
Ik ben Brian Dunning.
Ik heb een gratis wekelijkse audio podcast op het Internet,
Skeptoid genoemd, bedoeld om kennis te bevorderen door het aan de kaak stellen
van de pseudowetenschappen die zo’n gemeengoed geworden zijn in onze huidige cultuur.
Elke week bespreek ik een onderwerp dat
in de voorafgaande week in het nieuws is gekomen:
een stadslegende, een nutteloze alternatieve therapie,
een samenzweringstheorie of welk nieuw bovennatuurlijk fenomeen ook.
Maar met een podcast bereik je maar een beperkt aantal mensen
en ik vind dit onderwerp erg belangrijk.
Daarom besloot ik een kortfilm uit te brengen om een breder publiek te bereiken
met een algemene inleiding op
de kritische analyse van ‘popfenomenen’.
Ik ben natuurlijk niet de enige die Internetfilms maakt
maar meestal wordt dit medium gebruikt om paranoïde
samenzweringstheorieën of politieke ideeën te verspreiden.
Wetenschapskanalen op
de TV zijn vaak omgeturnd
tot paranormale kanalen.
Het nieuws vermeldt kritiekloos machines, die werken
zonder brandstof, en wenende madonnabeelden.
En praatprogramma’s zijn gereduceerd tot promoties
van boeken over de laatste New Age genezingstrend of
de een of andere beroemdheid, die reclame maakt voor de nieuwste dieetrage.
Daarom vond ik het nodig om deze film te maken.
Je zal me het woord pseudowetenschap vaak horen gebruiken.
Een pseudowetenschap is een idee dat echtheid claimt
maar in feite niet onderbouwd is door enige wetenschap of bewijsmateriaal.
Vaak wordt een wetenschappelijk klinkend jargon gehanteerd
om de werking ervan te omschrijven.
Meestal gaat het om een product waar iemand geld aan verdient.
De meeste complementaire en alternatieve medische therapieën zijn pseudowetenschappelijk.
Psychische vermogens, astrologie, feng shui
en telekinese zijn allemaal pseudowetenschappen.
Mensen die op de televisie beweren geesten te kunnen opsporen
met behulp van wetenschappelijke instrumenten houden zich eveneens bezig met
pseudowetenschap. Ontgiften met kruiden is eveneens een pseudowetenschap.
Legde ik net een hele reeks stoutmoedige verklaringen af?
Toch niet. Ik wees er alleen op
dat deze ideeën niet steunden op enig bewijsmateriaal.
Ze zijn niet onderbouwd door rationele, wetenschappelijke hypothesen
en er zijn geen experimentele data die aantonen dat ze werken.
Ik ben het niet die boude verklaringen heeft afgelegd.
Het is aan de mensen die deze pseudowetenschappen promoten
om aan te tonen dat ze effectief zijn.
Maar dat doen ze niet en spijtig genoeg hebben ze dat ook niet nodig:
hun slachtoffers blijven maar doorgaan met geld te verspillen aan waardeloze bedriegers.
Maar het is erger dan dat.
Als we pseudowetenschap gaan aanhangen
zonder de moeite te nemen de geldigheid ervan na te gaan,
keren we terug naar de donkerste Middeleeuwen.
Vijfhonderd jaar lang kende onze wereld
toen zo goed als geen vooruitgang op gebied van wetenschap of mensenrechten.
Wetenschappelijke experimenten, en dus ook vooruitgang in kennis, waren vaak buiten de wet gesteld.
Zonder testen of experimenten leren we niets,
gaan we niet vooruit.
Kritisch denken is de voornaamste motor
voor de vooruitgang van het menselijke ras.
Van het ogenblik dat we hiervoor niet meer op onze hoede zijn
en absurde pseudowetenschappelijke claims zomaar aanvaarden
leveren we de behaalde vooruitgang terug uit aan de draken.
Neem even de tijd en
doorloop eens de meest voor de hand liggende waarschuwingssignalen.
Dit zijn rode vlaggen waarnaar je kan uitkijken
om pseudowetenschap te identificeren.
‘Beroep op Autoriteit’ is het gebruik van autoritaire
beeldspraak om aan je product geloofwaardigheid te verlenen.
Heel vaak betekent dit dat er iemand in een witte labjas te zien is.
Ogenblikkelijke geloofwaardigheid!
Andere voorbeelden van op autoriteit gebaseerde verkooptrucs
zijn ruggensteun door de een of andere beroemdheid
en vermeldingen van certificaten, universiteiten, hogescholen en instituten.
Degelijke wetenschap presenteert degelijke data.
Ze hoeft nooit beroep te doen op allerlei hocus pocus om indruk op je te maken...
en ze wordt zo goed als nooit door iemand in een witte labjas gepresenteerd.
Pas vooral op voor enig product of idee
dat gebaseerd op eeuwenoude wijsheid!
In de oudheid bestond
er zo goed als geen nuttige of waarachtige kennis
over de menselijke anatomie of andere wetenschappen.
Sindsdien hebben wetenschappers
hele encyclopedieën.
over het heelal en ons lichaam vergaard.
Het is totaal onlogisch en achterlijk
te denken dat de ouden over wat dan
ook betere kennis bezaten dan de moderne wetenschap.
Ze liepen over van de goede bedoelingen maar
ze beschikten eenvoudigweg nog niet over het wetenschappelijk instrumentarium
dat in de volgende eeuwen zou worden ontwikkeld
Daarom ook heeft die ‘oude wijsheid’ ons zaken opgeleverd als de platte-aardetheorie,
mensenoffers, slavernij, een gemiddelde levensduur van 30 jaar,
regendansen, heksenverbrandingen
en de medische techniek van aderlaten
om je lichaamsvloeistoffen terug in evenwicht te brengen.
Maar je zou kunnen tegenwerpen dat die alternatieve therapieën
de tijdstest toch hebben doorstaan.
Nu, het heeft totaal geen belang hoelang een bepaalde behandeling al bestaat.
Het enige criterium dat telt is:
Werkt het?
Wat kan het ons schelen of de oude Chinezen erin geloofden?
Alleen testresultaten geven de doorslag.
Als een product verkocht wordt met de slogan dat het gebaseerd is op oude wijsheid
dan wil dit waarschijnlijk zeggen dat
ze helemaal geen poot hebben om op te staan.
‘Oude wijsheid’ zou altijd een verklikkerlichtje moeten doen branden.
‘Bevestiging van je vooroordelen’ is onze neiging
om alleen die gebeurtenissen te onthouden die overeen komen met wat we geloven
en gebeurtenissen die dat niet doen te negeren.
Om die reden kan je na een sessie met een helderziende,
die je 200 vragen stelde en 300 peilende suggesties gaf,
waarvan er een 10-tal enigszins betekenisvol waren,
zeggen: “Waaw! Die wist nu eens alles over mij, zeg!”
Vele verpleegkundigen denken dat
volle maan meer werk in de kraamkamer betekent.
Ze herinneren zich allemaal die nachten dat het inderdaad volle maan WAS,
wat hun geloof bevestigde;
maar de helse nachten
toen het geen volle maan was zijn ze natuurlijk vergeten.
Wetenschappelijke data bewijzen dat volle-maannachten gemiddeld niet drukker zijn dan andere nachten,
maar we blijven in de mythe geloven doordat ze ons vooroordeel bevestigt.
Vele mensen verwarren samenvallen vaak met veroorzaken.
Als je toevallig een kruidensupplement aan het nemen was
op het moment dat je kanker begon te slinken
dan ligt het voor de hand dat je dacht dat dat kruid die remissie veroorzaakte.
Wij verwarren samenvallen met veroorzaken.
Hier een reële correlatie:
mensen die veel rijst eten hebben meestal zwart haar.
Ik denk dat we allemaal perfect logische redenen kunnen bedenken
om dit samengaan te verklaren.
Maar gelukkig maar is het niet zo dat de meesten
onder ons denken dat het ene het andere veroorzaakt.
Nog een geldige correlatie:
Na de gebruikelijke vaccinaties
wordt vaak autisme vastgesteld bij kinderen.
De reden daarvan is dat de eerste symptomen van autisme
vaak opduiken rond de leeftijd waarop deze vaccinaties gebeuren.
Maar vele mensen ervoeren dit foutief als een causaal verband,
en kijk nu naar al de problemen die dit heeft veroorzaakt.
Sommige mensen willen nu niet meer
dat hun kinderen worden gevaccineerd.
En dat allemaal door een gebrek aan kritisch denken
en het onverantwoordelijk aanzwengelen
van paniekzaaierij en desinformatie door de media.
‘Samenvallen’ betekent dus niet noodzakelijk ‘veroorzaken’.
Een ‘rode haring’ is een poging om
je van de logische lijn van denken af te brengen.
Als in vroeger dagen een bloedhond
je op het spoor was dan geloofde men dat als je een rode haring
dwars over je spoor trok
dit de bloedhond van je geur zou afbrengen.
Daarom wordt niet ter zake doende informatie die tijdens een discussie
wordt ten berde gebracht om de aandacht van het essentiële
af te leiden een ‘rode haring’ genoemd.
Rode haringen zijn een favoriete strategie van samenzweringstheoretici.
Als je naar de mensen luistert die ons ervan proberen te overtuigen dat
de 11 september aanslagen (9/11!) door de Amerikaanse regering werden gepland
dan bestaat al hun bewijsmateriaal enkel uit rode haringen.
Wie vloog de vliegtuigen in de torens?
“Wel, Dick Cheney had toch zakelijke belangen in het Midden Oosten.”
Dat kan wel maar wie vloog de vliegtuigen in de torens?
“Wel, de huurder had een verzekeringspolis op de wolkenkrabbers.”
Dat kan wel maar wie vloog de vliegtuigen in de torens?
“Georges Bush’ jongste broer Marvin
bekleedde een belangrijke functie in een verzekeringsmaatschappij
en het World Trade Center was een van hun klanten.”
Dat kan wel maar wie vloog de vliegtuigen in de torens?
“Brian Dunning bezocht het World Trade Center
net twee jaar voor ze instortten,
is het dan niet vreemd
dat hij een podcast episode wijdt aan het ontmaskeren van de 9/11 samenzweringstheorieën?”
Rode haringen
zijn niet ter zake doende afleidingen
die geen verband houden met het discussiepunt.
Ze lijken alleen relevant
doordat hier en daar een naam of een plaats ermee overeen komt.
Wees ervoor op je hoede.
En wees de bloedhond die zijn neus op het spoor houdt. Niet de rode haring volgen!
Niet de rode haring volgen!
Nu we het toch hebben over de samenzweringstheoretici
kunnen we misschien ook eens kijken naar een ander van hun favoriete trucs.
Je kan het “Bewijs door Woordenkramerij” noemen
en het bestaat erin enorme hoeveelheden informatie aan te schuiven,
meer claims en beweringen over meer onderwerpen
en over meer mensen en ideeën dan waarop een zinnig mens zou kunnen reageren.
Zo'n storm aan informatie
wekt de indruk van een degelijk en volledig onderzoek.
"Als ze zo'n verbluffende massa bewijzen hebben,
dan moét hun bewering waar zijn!"
Maar het is niet de massa informatie die van belang is
maar de kwaliteit ervan.
Je kan koeienvlaaien zo hoog opstapelen als je wil,
ze veranderen nooit in goud.
Erop wijzen dat een kwaadaardige regering ons drinkwater fluorideert,
bewijst niet dat een merk
magisch "geïoniseerd" water kanker geneest.
Het maakt niet uit of het waar is of niet, het is irrelevant.
Het ene valse spoor na het andere uitzetten
leidt nooit tot een bruikbaar bewijs.
Let goed op en je zult al snel
een andere claim ontdekken die steunt op breedsprakigheid.
Het kan een andere samenzweringstheorie zijn,
het kan reclame voor
een nieuw type water met medische eigenschappen zijn,
het kan een medisch kruid zijn dat je lichaam ontgift.
Bekijk alle vergezochte claims die ze maken,
en let er goed op hoeveel ervan eigenlijk
direct relevant is, en precies genoeg om te kunnen worden getest.
Let erop hoe moeilijk het in de praktijk is
om die allemaal apart te testen.
Het is een spelletje Whac-A-Mole zonder einde.
De enige manier om het te winnen? Niet spelen.
Bijna elke pseudowetenschappelijke bewering steunt op een vorm van "energie".
Levenskracht, chi, negatieve energie,
positieve energie, de energievelden van het lichaam...
allemaal betekenisloos,
maar het klinkt aannemelijk
door een wetenschappelijk klinkend woord: Energie.
Beoefenaars van New Age lijken te denken
dat energie een soort rondzwevende, gloeiende wolk is,
die gaat waar ze toevallig nodig is,
en waarvan adepten
vermogen kunnen aftappen om te genezen of zich te verjongen.
Stel je een wolkvormig wezen uit de klassieke Star Trek-reeks voor,
en je hebt een goed beeld van hoe New Agers zich energie voorstellen.
Energie is een maat voor de hoeveelheid werk die iemand kan verzetten.
Hou daarmee rekening
als spiritualisten spreken over de energievelden van je lichaam:
ze zeggen niets dat ook maar iets betekent.
Dit is een goede test: telkens je in een uitspraak het woord "energie" hoort,
vervang je het door "meetbare hoeveelheid te verzetten arbeid".
Heeft de uitspraak dan nog altijd betekenis?
Geneesheren en apothekers
hebben een goede reden
om niet over energievelden te spreken:
het betekent niets.
Die stilte wordt vaak gebruikt als zwak
excuus voor het feit dat normale wetenschappers
sommige claims niet ernstig nemen,
of het product niet werd goedgekeurd door de FDA,
of wetenschapsbladen sommige artikelen niet opnemen.
Het wordt vaak voorgesteld als
een samenzwering van de medische industrie
om kwakzalverij te onderdrukken:
het zou in het belang zijn van de industrie om je ziek te houden.
Maar in feite zou elke dokter of
medisch bedrijf dat een nieuwe behandeling ontwikkelt,
een fortuin kunnen verdienen; ze zouden het nooit onderdrukken.
Hetzelfde geldt voor autofabrikanten waarvan wordt gezegd
dat ze nieuwe, efficiënte motoren zouden "onderdrukken".
Al willen sommigen met bepaalde ideologische bedoelingen
het ons anders doen geloven, toch onderdrukt wetenschap nooit goede ideeën..
Zoals we vaak hebben gezien betekent "volledig natuurlijk"
niet per definitie dat het veilig of gezond is.
Ik zit hier voor een enorme giftige plant.
Of denk aan volledig natuurlijke elementen zoals dollekervel, kwik, lood,
giftige paddenstoelen, neurotoxinen van kwallen, asbest —
of de ontelbare soorten
giftige bacteriën en virussen,
E. coli, salmonella, builenpest, pokken.
Van onschadelijke natuurlijke elementen werden
vaak synthetische varianten gemaakt
om ze nog veiliger of efficiënter te maken,
of om ze in grote hoeveelheden te kunnen aanmaken.
Volledig natuurlijk? Dat is vaak een goede zaak.
Zoals het dat vaak ook niet is.
Sommigen suggereren dat het moreel, ethisch of
politiek correct is om hun claims te aanvaarden,
waardoor ze je aandacht afleiden van het feit
dat ze wetenschappelijk niet kunnen worden bewezen.
In sommige gevallen,
zoals bij de anti-vaccinatieactivisten of de anti-fluorideringsactivisten,
proberen voorstanders via de rechtbank af te dwingen
dat hun opvattingen
de wetenschappelijke zouden vervangen.
Als een wetenschappelijke theorie degelijk is zal ze meestal,
zelfs als ze gloednieuw is,
na verloop van tijd worden onderwezen.
Goede wetenschap wordt in het lab bedreven, niet in de rechtbank,
niet in optochten, niet op blogs, en niet bij Oprah.
Een politieke of culturele campagne om een product of bewering te legaliseren
of te promoten is een belangrijke aanwijzing voor de bedrieglijkheid ervan.
Als je die waarschuwingssignalen leert herkennen
(en de vele andere, mijn lijst is niet volledig),
dan zul je merken dat je ze overal ziet.
En als je met iemand spreekt
die je ervan probeert te overtuigen om een
kruidentherapie of een New Age meditatie te volgen,
dan kun je op die denkfouten in hun redeneringen wijzen,
en dan verliezen ze de argumenten waar ze het meest op steunen.
Nu we begrijpen wat we moeten zoeken,
gaan we dat proberen toe te passen
op enkele beweringen die je zou kunnen tegenkomen.
Maar denk eraan dat kritisch denken
niet alleen gaat over ontmaskeren.
Het gaat niet om het ontmaskeren zelf. Ontmaskeren is
alleen nodig als pseudowetenschap echte vooruitgang verhindert.
En dan wordt het belangrijk!
Voorkennis is als je iets droomt of voorziet of
voelt aankomen dat later gebeurt,
terwijl je dat helemaal niet kon weten.
Voorkennis gaat vaak over iemand
die aan iemand dacht of over hem of haar droomde,
terwijl ze later ontdekken dat die op hetzelfde moment stierf.
Het lijkt een sterk bewijs voor een psychische band.
De Franse fysici Georges Charpak en Henri Broch berekenden
precies dat zoiets niet alleen mogelijk, maar zelfs onvermijdelijk is.
Gemiddeld zou het ongeveer 1 op 150 mensen
gedurende hun leven moeten overkomen.
Veronderstel dat iedereen per jaar ongeveer 10 mensen kent,
die sterven, familieleden, kennissen...
Meestal zijn het beroemdheden,
mensen dus waar je misschien maar één keer per jaar aan denkt.
In één jaar zijn er 105.120 intervallen van vijf minuten
waarin elk van die 10 mensen kan sterven.
Daardoor is er 1 kans op 10.512 dat je aan iemand denkt,
net op het moment dat die in die 5 minuten sterft.
En dat is elk jaar zo.
Dat lijkt weinig,
maar er zijn 300 miljoen mensen in de Verenigde Staten.
Dat onwaarschijnlijke toeval moet dus
elk jaar ongeveer 28.500 Amerikanen overkomen.
Het verhaal van slechts een klein percentage daarvan
verschijnt op je tv of in druk, maar het volstaat om een
onervaren iemand ervan te overtuigen dat voorkennis en
psychische verbindingen bestaan.
En je kunt de criteria wat lakser toepassen:
je denkt aan iemand of droomt erover,
en de volgende keer dat je ze ontmoet, blijkt dat er in hun leven iéts onprettigs is gebeurd.
De waarschijnlijkheid daarvan is miljoenen keren groter.
De wiskunde achter dat concept is algemeen toepasbaar
op alle pseudowetenschap
die steunt op buitengewone toevalligheden.
De wet van de grote getallen is de onvermijdelijkheid dat onwaarschijnlijke dingen gebeuren.
Die wet bewijst dat zelfs de meest bizarre toevalligheden
louter wiskundige zekerheden zijn. Tracht de wiskunde te begrijpen,
en kies niet direct voor een paranormale verklaring.
Complementaire en alternatieve geneeskunde:
je zou denken dat na een eeuw moderne medische wetenschap,
mensen niet zouden willen terugkeren naar verouderde kennis als
hun gezondheid op het spel staat.
Maar het lijkt erop dat hoe meer er verandert,
hoe meer er hetzelfde blijft.
Een kleine greep uit wat nog altijd wordt verkocht,
waar nog vraag naar is door Amerikanen van de 21e eeuw,
en waarvoor geen empirische of aannemelijke hypothesen bestaan:
Reflexologie. Homeopathie. Geïoniseerde juwelen. Magneettherapie.
Therapeutische handoplegging. Spoelen van de dikke darm. Chiropraxie.
Ontgiften met kruiden. Grote vitaminedoses. Psychisch helen.
New Age zegeningen. Ontgiftende paddenstoelen en voetbaden. Natuurgeneeswijzen. Aromatherapie.
Bio-identische hormonentherapie. Chelatietherapie. Iriscopie.
Je merkt dat die producten niet door de FDA zijn goedgekeurd.
Het is legaal om alles te verkopen dat je wil als het niet duidelijk gevaarlijk is,
zo lang als je niet beweert dat het bedoeld is om een diagnose te stellen,
te behandelen, te genezen of om een ziekte te vermijden.
En op die manier wordt jaarlijks voor
miljarden dollars aan "supplementen" verkocht.
Ze claimen gewoonlijk dat hun producten goed zijn voor de gezondheid,
maar om te verhinderen dat ze de wet overtreden,
zijn die claims vaag.
Ze zeggen dat hun product "de balans herstelt", "het bloed opbouwt",
"het immuunsysteem versterkt", "de vitaliteit herstelt"
of ze beweren iets anders dat medisch betekenisloos is,
maar redelijk klinkt voor een onkritisch persoon.
Een product dat écht waarde heeft en de goedkeuring van de FDA (Food and Drugs Administration) krijgt,
krijgt die door een klinische test:
dat is een gecontroleerde test
met toevallige verdeling.
Een klinische test is een speciaal proces.
Het verschilt grondig van de manier waarop
de meeste alternatieve producten hun werking bewijzen.
Zij doen dat met persoonlijke getuigenissen en "studies".
Blader 5 minuten in Wikipedia, en: gefeliciteerd!
Je hebt net een "studie" uitgevoerd. Wrijf 2 minuten grondig over je kin en
kijk in de lucht, en hup! Je
hebt weer een "studie" uitgevoerd. Je
kunt nu je product legaal verkopen met de claim
"Studies tonen aan dat dit product uw energievelden zal herpolariseren."
Niet goed genoeg voor de FDA. Om een gecontroleerde test met
toevallige verdeling uit te voeren, kiest een statisticus een monster dat groot genoeg is
om een significant resultaat op te leveren.
De proefpersonen moeten geschikte vertegenwoordigers zijn van het doelpubliek,
en ze mogen niet worden beïnvloed door voorkeuren bij de keuze
die de resultaten zouden kunnen verdraaien.
De proefpersonen worden "geblinddoekt", ze weten zo weinig mogelijk
over wat wordt getest.
Ze worden willekeurig en "geblinddoekt" toegewezen aan een van de testgroepen.
Een groep kan de behandeling krijgen die wordt bestudeerd,
een andere krijgt een al goedgekeurde behandeling,
en er is altijd ten minste één groep die een
controlebehandeling of placebo krijgt.
De testleiders zijn ook "geblinddoekt".
Dat heet "dubbelblind".
Daardoor weten ze niet aan welke groep een proefpersoon is toegewezen.
Als het mogelijk is weten ze zelfs niet welke behandeling ze toedienen.
Alles is in code om te vermijden dat de voorkeuren
van de experimentator invloed hebben, en om effecten te vermijden,
zoals patiënten die proberen te reageren
zoals ze denken dat de experimentator wil dat ze reageren.
De test duurt lang genoeg om de
statistici en de wetenschappers tevreden te stellen.
Tenslotte worden de metingen door een "geblinddoekte" statisticus in de tabellen ingevoerd
(dat is driedubbelblind), en krijgen we de resultaten.
De anonimiteit wordt opgegeven, en we weten
eindelijk met statistische zekerheid
welke behandeling werkt, en welke niet.
Als dat proces duidelijke voordelen aan het licht brengt voor een nieuwe behandeling,
en de test kan worden herhaald door andere experimentatoren
en gelijkaardige resultaten opleveren,
alleen dan zeggen wetenschappers
dat het product werkt, en dat die mening wordt ondersteund door bewijzen.
Laten we één alternatief medicijn van dichterbij onderzoeken.
Homeopathie. Dit is een systeem, uitgevonden rond 1800,
bedoeld om je vier lichaamssappen
(bloed, slijm, zwarte gal en gele gal) in balans te brengen door
infinitesimaal kleine hoeveelheden in te nemen
van een gif dat de ‘onbalans’ uitlokt.
Van alle fundamentele veronderstellingen,
waarop de homeopathie is gebaseerd, weten we nu dat ze complete nonsens zijn.
Homeopathie gaat over extreme verdunning.
Hoe groter de verdunning, hoe effectiever de behandeling.
Een klein beetje extract, meestal van een kruid, wordt in water verdund
totdat je nog slechts chemisch zuiver water overhoudt.
Het water wordt telkens geschud en
men beweert dat op die manier het water een spirituele afdruk krijgt
van de originele stof zonder zijn effectiviteit te verliezen.
Dit water wordt als dusdanig verkocht
of geabsorbeerd in suikerpillen.
Laten we die eens bekijken. Dit zijn pillen.
Het zijn standaard suikerpillen,
dezelfde die je kan krijgen bij de apotheek –
sacharose en lactose zijn de vermelde ingrediënten.
Het is niks anders
dan een klein hard
snoepje zonder bijsmaak.
Deze is een 30C verdunning van zwavel.
Dat betekent niet 1 deel zwavel in 30 delen water.
C staat voor het Romeinse 100 tot de 30ste macht,
of 10^60, wat een 1 is gevolgd door 60 nullen.
Chemische zuiverheid is gerelateerd aan het getal van Avogadro
dat gelijk is aan 6x10^23, dus is deze oplossing 37 ordes van grootte
zuiverder dan zuiver water.
Dat is meer verdund dan
één zwavelatoom in alle oceanen.
Hoe waarschijnlijk is het dus dat er
één zwavelatoom aanwezig is in deze fles?
Onmogelijk. Het is pure suiker.
Gans dit schap, niks anders
dan zuivere suiker, gedrenkt met zuiver water.
Als dit allemaal niet ondersteund wordt door bewijzen,
betekent het dat het niet echt werkt.
Maar veel mensen geloven er wel in.
Slimme mensen, uw vrienden en buren,
en je collega’s.
Later we eens kijken naar enkele redenen waarom slimme mensen in rare dingen geloven.
Eerst en vooral is het onverklaarde COOL!
Wie houdt niet van fascinerende onderwerpen?
het monster van Loch Ness
of het zwarte gat in het centrum van ons melkwegstelsel!
Of een meditatietechniek
die je uiterlijk verandert?
We zijn allemaal van nature voorbestemd om gefascineerd
te zijn door rare dingen. Zelfs de slimste mensen die je kent
zijn daar niet immuun voor. ‘t Is maar al te menselijk.
Ten tweede zijn eenvoudige antwoorden verleidelijk.
Je gaat naar je arts en hij vertelt je:
“Het spijt me, maar je hebt nierproblemen. Je
zal dialyse nodig hebben voor de rest van je leven.”
Je buur die een exotisch fruitsapje uit Brazilië verkoopt zegt:
“Hei, geen probleem, drink dit dure sapje en je bent genezen.”
Welk van beide verhalen klinkt het aantrekkelijkst? Is het verwonderlijk dat mensen,
die nonsens verkopen, klanten blijven krijgen?
De MEESTE pseudowetenschappen verkopen gemakkelijke antwoorden. We willen allemaal
geloven dat alles gemakkelijk bereikbaar is.
Ten derde stimuleert
onze nieuwsgierige aard ons
om ons op mogelijkheden te focussen.
Wetenschappelijke verklaringen
worden theorieën genoemd en
ze zullen altijd onderwerp van verbetering
of verandering zijn als we nieuwe ontdekkingen doen.
Sommigen trekken de inherente onvolledigheid
van elke theorie tot zijn logisch uiterste door.
Ze fixeren zich op die zeer kleine mogelijkheid
dat een theorie fout is en geven die kleine kans
een even grote of grotere betekenis als de theorie zelf!
“Zwaartekracht is maar een theorie; een alternatieve mogelijkheid
is dat de aarde uitzet en duwt tegen onze voeten.”
Laat Einstein en de anderen
hun werk afmaken, zij kennen hun job.
Geef aan onze sterkste theorieën het respect dat ze verdienen.
Het is rationeel om de beste theorieën voor waar aan te nemen,
zelfs als je ze niet begrijpt.
Het is irrationeel om ze daarom te verwerpen;
of te beweren dat je het beter weet.
Ten vierde hebben mensen niet de gewoonte om kritisch te denken.
Wij houden van het onverklaarde en de gemakkelijke antwoorden;
we haten ingewikkelde dingen.
Niemand leerde ons ooit de technieken,
zoals eerder besproken, om wetenschap van pseudowetenschap te onderscheiden.
Geen wonder dat mensen,
hoe slim ook, in allerlei onzin geloven.
De meesten onder ons steunen op populaire cultuur om wetenschap te beoordelen.
Onze kennis is dus over ‘t algemeen vrij mager en
die onkunde wordt steeds groter.
Deze inschatting blijkt nooit gebruik te maken van gezond scepticisme.
Verwacht van pop cultuur niet dat ze je zal wapenen met de nodige denktechnieken.
Je zal het zelf moeten uitzoeken, en ze dan zelf toepassen.
We weten nu wat de rode vlaggen zijn
en we begrijpen waarom mensen ze negeren.
Wat kunnen we doen om betere kritische
denkers te worden en om andere mensen te helpen hetzelfde te doen?
Ten eerste, handel locaal.
Je kan beginnen met actief
te zoeken naar rode vlaggen.
Let op beweringen van
Chinese wijsheid, energievelden in het lichaam,
natuurlijke ingrediënten, foto’s van mensen in labjassen en
tv-programma’s die kritiekloos het bestaan van
geesten en parapsychologische krachten veronderstellen.
En stel het dan in vraag. Onderzoek het. Doorzoek het internet.
Maar controleer je bronnen.
Een zoekopdracht in Google naar bijna
elke pseudowetenschap zal je vooral resultaten geven van websites die zich toespitsen
op het commercieel uitbaten van een product of concept,
en daar zal je geen kritiek vinden.
Wikipedia artikelen over controversiële zaken hebben altijd
een sectie over kritiek of scepticisme.
Volg deze links. Lees de referenties onderaan de pagina.
Je vriend beveelt je acupunctuur aan,
of denkt dat buitenaardse wezens in Roswell landden in 1947?
Zoek dan actief naar kritische teksten en
neem dan een geïnformeerde beslissing.
Ten tweede, wat kan je voor de gemeenschap doen?
Neem een standpunt in als je omgeving de vraag stelt:
“Zouden opvoeding en media niet evenwichtiger moeten zijn?
Is het niet fair en beter om beide zijden te tonen?
Zijn vrijheid van meningsuiting en academisch onderzoek niet van primordiaal belang?”
Dat hangt ervan af.
Als het gaat over opinie en filosofie,
waar “academische vrijheid” geldt, ja.
Als het gaat over wetenschap: absoluut niet.
Wiskundelessen besteden niet evenveel tijd aan 2+2=5.
Aardrijkskunde besteedt niet evenveel tijd aan platte-aardetheorieën.
Medische faculteiten niet evenveel tijd aan aderlatingen.
Geschiedenislessen niet even veel tijd aan holocaust negationisme.
Pseudowetenschap zou nooit evenveel tijd mogen krijgen
en dat is niet vooringenomen of kortzichtig.
Feiten en misvattingen zijn niet even geldig.
Omarm de informatie die voorkomt uit nauwgezet testen,
niet de informatie die in zo’n test faalt.
Will je een algemeen verschil maken?
Doe wat je kan om een einde te maken aan deze politiek correcte
bevlieging om pseudowetenschap evenveel tijd te geven.
Laat je tv-show of krant, de volgende keer dat ze een misvatting
als een feit voorstellen, weten dat je de schade die ze aanrichten niet steunt.
De volgende keer dat je schoolraad
wetenschap wil vervangen door opinie,
help dan om een einde te maken aan de dwaasheid van “evenwichtige” wetenschap.
Het kan heel politiek correct zijn om die 5 te overwegen,
maar, het spijt me, de vraag op het bord was 2+2.
Er is een laatste punt dat
ik je wil meegeven, en dat is een boekenlijst.
Zoals elke lijst is ze hopeloos onvolledig,
maar het zijn de boeken die ik aanzie als de beste
om iemand op het pad van kritisch denken te zetten.
Ten eerste zou iedereen het boek van Carl Sagan
“The Demon Haunted World: Science as a Candle in the Dark.”
Dit boek is het summum van kritisch denken voor iedereen.
Gemakkelijk te lezen, toegankelijk en
elke pagina is fascinerend, wie je ook bent.
Hoofdstuk 12 bevat Sagan’s quatsch detectie kit,
mogelijks het handigste hulpmiddel
om het heelal te begrijpen.
Het tweede boek is “Flim Flam” van James “the amazing” Randi.
Randi probeert niet de populaire jongen te spelen zoals Carl Sagan,
hij klopt de nagel echter recht op de kop, en hard!
Dit boek zit barstensvol no-nonsense ontmaskering van fraude en bedrog.
Je leert er hoe gemakkelijk mensen misleid kunnen worden
en het kan je er alerter voor maken.
Als je wil doorhebben wanneer iemand
van je wil profiteren met frauduleuze producten of diensten,
dan is de expertise van Flim Flam je eerste verdediging.
Ten derde zal ik je een boek aanraden dat je misschien niet verwacht,
“De avonturen van Huckleberry Finn” van Mark Twain.
Mark Twain was misschien wel de meest effectieve criticus
van menselijke onwetendheid en domheid ooit.
Hoewel het oppervlakkig een avonturenverhaal lijkt,
is het in werkelijkheid een
schokkende voorstelling van menselijke zwakheden,
gedreven door bijgeloof, racisme, hebzucht en onwetendheid.
Als je denkt dat James Randi ervoor gaat,
probeer dan Mark Twain eens te herlezen met een nieuwe blik.
Tenslotte zal ik mijn eigen boek aanraden,
Skeptoid, kritische analyse van popfenomenen,
met een voorwoord van James Randi.
Dit zijn 50 korte onderwerpen gebaseerd op mijn podcast afleveringen,
snelle en gemakkelijke analysen van 50 fenomenen
waarover je je steeds vragen hebt gesteld.
De Amityville Horror, het Philadelphia Experiment,
mythen over organisch voedsel, Bigfoot, geesten.
Er zit voor elkeen een uitdaging in.
Sommige mensen bekritiseren scepticisme door erop te wijzen
dat ze niet alles weet en niet alle antwoorden heeft.
Vanzelfsprekend is dit juist.
Wetenschap gaat juist over het feit dat we niet alles weten.
Wetenschap is een leerproces.
Als we de wereld, de menselijke toestand,
de technologie willen verbeteren,
dan is leren, en dus wetenschap, de essentiële stap voorwaarts.
Als je iemand wetenschap hoort bekritiseren
omdat ze niet alle antwoorden heeft, dan moet je niet discuteren,
wijs er echter op dat dat precies de sterkte van wetenschap is.
We zouden niet meer dagelijks bijleren
als we al alles weten.
Sommige mensen bekritiseren wetenschap
omdat het niet veel meer open laat.
Veel paranormale en alternatieve geloven
brengen troost voor wie ze beoefenen,
en zijn een positieve kracht in het leven van velen.
Maar geluk en verlichting is alomtegenwoordig in onze wereld,
je hoeft niet op pseudowetenschap over te schakelen om ze te vinden.
En daarenboven, eenmaal we beginnen te investeren in ons geloof
in ongegronde of bovennatuurlijke fenomenen,
dragen we eraan bij dat aandacht,
invloed en financiering weggeoriënteerd worden van technologieën en concepten
die bewezen hebben
dat ze goed zijn voor de mens en onze wereld..
De keuze tussen pseudowetenschap en wetenschap
is een keuze tussen stagnatie en vooruitgang.
Vooruitgang naar een lang leven, gezondheid, geluk,
een minder vervuilde planeet, voldoende voedsel, kennis en vrede.
Er kunnen inderdaad onontdekte draken zijn in onze wereld,
maar er is ook iets dat we zeker weten:
We hebben nog geen draken gevonden.
We hebben al op veel plaatsen gekeken,
en we zagen enkele buitengewone zaken, maar tot nu toe heeft de wetenschap
nog nooit de handdoek in de ring moeten gooien en de realiteit van de magie moeten toegeven.
Nederlandse vertaling: Peter Motte, Rik Delaet, Jozef Van Giel.